ସମୁଦ୍ର ନେଇଗଲା ସାତଭାୟାର ଶେଷ ପରିଚୟ। ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଜାରି ରହିଥିବା ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ର ଭୂକ୍ଷୟ ଶେଷରେ ଐତିହାସିକ ମା’ ପଞ୍ଚୁବରାହୀ ମନ୍ଦିରକୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗର୍ଭରେ ଲୀନ କରିଦେଇଛି। ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ସାତଭାୟାବାସୀଙ୍କ ଆସ୍ଥା, ବିଶ୍ୱାସ ଓ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରତୀକ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଏହି ପୀଠ ଏବେ ଆଉ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ।
ଯେଉଁ ମନ୍ଦିର ଥିଲା ସାତଭାୟାର ଶେଷ ପରିଚୟ, ତାକୁ ବି ଛାଡ଼ିଲାନି ସମୁଦ୍ର କେବେ ସାତଟି ଗାଁକୁ ନେଇ ଗଠିତ ଥିଲା ସାତଭାୟା। ମାତ୍ର କିଛି ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ର ଗ୍ରାସ କରିଛି ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଘର, ଜମି, ରାସ୍ତା ଓ ଗାଁ ପରେ ଗାଁ। ଏହି ଧ୍ୱଂସର ମଧ୍ୟରେ ମା’ ପଞ୍ଚୁବରାହୀ ମନ୍ଦିରଟି ଥିଲା ଅତୀତର ଶେଷ ଦୃଶ୍ୟମାନ ସାକ୍ଷୀ। ଏବେ ସେହି ଶେଷ ଚିହ୍ନଟି ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ହଜିଯାଇଛି।
ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଥିଲା ଭୂକ୍ଷୟର ତାଣ୍ଡବ ସାତଭାୟା ଉପକୂଳରେ ସମୁଦ୍ର ଭୂକ୍ଷୟର ଗତି ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଚାଲିଛି। ୨୦୨୫ର ଏକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ସାତଭାୟାରେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ୪୦ ମିଟର ଉପକୂଳ ଭୂମି ସମୁଦ୍ରରେ ହଜିଯାଇଥିଲା। ଫଳରେ ମନ୍ଦିର ସହ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତର ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
୨୦୨୧ରେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ଜୁଆର ଓ ତୀବ୍ର ଢେଉ ମନ୍ଦିରର ବଡ଼ ଅଂଶକୁ ଭାଙ୍ଗି ସମୁଦ୍ରରେ ଟାଣି ନେଇଥିଲା। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ମନ୍ଦିରରେ ଥିବା ଦେବୀଙ୍କ ବିଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ବାଗପାଟିଆ ପୁନର୍ବାସ କଲୋନୀ ଅଞ୍ଚଳର ନୂଆ ମନ୍ଦିରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା। ହଜିଗଲା ମନ୍ଦିର, କିନ୍ତୁ ହଜିବ କି ଇତିହାସ? ମା’ ପଞ୍ଚୁବରାହୀଙ୍କ ଏହି ପୀଠ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ ନଥିଲା। ଏହା ସାତଭାୟାର ଲୋକଜୀବନ, ପରମ୍ପରା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଚେତନାର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଅଂଶ ଥିଲା। ଏଠାରେ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ମହିଳା ପୂଜାରୀମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା କରିଆସୁଥିବା ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଥିଲା। ଆଜି ମନ୍ଦିରର ଭୌତିକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସମୁଦ୍ରରେ ଲୀନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାତଭାୟାବାସୀଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଏହା ବଞ୍ଚି ରହିବ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଘଟଣା ଓଡ଼ିଶାର ଉପକୂଳୀୟ ଐତିହ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ନେଇ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ଛିଡ଼ା କରିଛି। ସମୁଦ୍ର ଆଜି ଗୋଟିଏ ମନ୍ଦିରକୁ ଗିଳିଛି; ଆସନ୍ତାକାଲି ଆଉ କେତେ ଇତିହାସକୁ ଗିଳିବ—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଏବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ। ସାତଭାୟାର ବିଲୀନ ଇତିହାସରେ ଆଉ ଏକ କଳା ଅଧ୍ୟାୟ ଘର ଗଲା • ଗାଁ ଗଲା • ଜମି ଗଲା • ଏବେ ହଜିଗଲା ଐତିହାସିକ ମନ୍ଦିର
